Standardy i dobre praktyki – tekst wprowadzający

Home / Dobre Praktyki / Standardy i dobre praktyki – tekst wprowadzający

Standardy i dobre praktyki – tekst wprowadzający

W Polsce nie brakuje dokumentów określających zasady dobrej praktyki badań naukowych. W przeciągu ostatnich kilkunastu lat nastąpił ich wysyp – kodeksy dobrych praktyk uchwalały MNiSW, PAN, FNP, a także poszczególne uczelnie. Nie były to złe dokumenty. Ba, niektóre były nawet świetne. Niemniej jednak praktyka pokazywała, że z wdrożeniem przedstawionych tam zasad było różnie. Zbiurokratyzowany sposób egzekwowania „dobrego” zachowania jest generalnie nieskuteczny. Nawet oczywiste przypadki plagiatu, fabrykowania wyników czy inne przejawy nierzetelności naukowej nie zawsze kończyły się szybką i zdecydowaną reakcją nadzorujących pracę badaczy komisji etycznych. Brak reakcji środowiska był efektem niedostępnego materiału dowodowego i źle pojmowanej solidarności zawodowej.

Obywatele Nauki chcą eliminacji z życia naukowego przejawów nieuczciwości – braku poszanowania cudzej wartości intelektualnej, wykorzystywania wyników badań innych osób w realizacji własnej kariery naukowej. Chcemy, by przypadki plagiatów oraz fałszowania wyników badań były bezwzględnie piętnowane na wszystkich etapach edukacji i kariery akademickiej oraz skutkowały natychmiastowymi sankcjami prawnymi i środowiskowymi. Niedopuszczalne jest tuszowanie takich przestępstw i szykanowanie osób, które odważyły się o nich publicznie mówić. Zwracamy jednocześnie uwagę na to, że obecnie obowiązujący systemu awansu naukowego, oparty na ocenie produktywności badacza, a więc zależny niemal wyłącznie od liczby publikacji, referatów konferencyjnych itd., może zachęcać do łamania zasad etycznych. W ocenie dorobku badacza powinna się liczyć przede wszystkim jakość, a nie ilość.

Domagamy się jasnych i uczciwych zasad recenzowania w konkursach grantowych i zatrudnieniowych. Zapewnić to może tylko jawność procedur recenzyjnych i recenzji. Osoba, która podlega ocenie, musi mieć dostęp do recenzji i prawo ustosunkowania się do nich. Za niedopuszczalne uważamy uznaniowe próby ograniczania dostępu do konkursów grantowych, np. dla osób, których wnioski zostały odrzucone w poprzednich ich edycjach. Zwracamy uwagę na niebezpieczeństwa, wynikające z konfliktu interesów osobistych i instytucjonalnych, szczególnie w przypadku recenzji wniosków o finansowanie projektów badawczych i apelujemy o restrykcyjne respektowanie zasad obiektywizmu w podziale środków finansowych.

Obywatele Nauki wzywają do odbudowy etosu pracownika nauki nie tylko jako rzetelnego badacza, ale także jako aktywnego uczestnika życia społecznego. Pozwoli to środowisku naukowemu zdobyć zaufanie współobywateli i zyskać poparcie dla jego postulatów. Zwracamy uwagę na społeczne zadania naukowców. Naszym obowiązkiem jest przekazywanie społeczeństwu wiedzy o celach i wynikach prowadzonych badań. Jesteśmy zobligowani do przystępnego i uczciwego wyjaśniania kwestii budzących społeczne zaniepokojenie (jak np. problemy ekologii, zdrowia, nowych technologii itp.). Nie możemy unikać merytorycznych wypowiedzi także w sprawach kontrowersyjnych. Uważamy, że działalność upowszechniająca wiedzę powinna być trzecim obowiązkowym i równorzędnym elementem pracy naukowca, obok działalności badawczej i dydaktycznej.

Zdaniem Obywateli Nauki realizacja dobrych praktyk wymaga przyjęcia naczelnej zasady – otwartości i transparentności, zarówno w sferze wyników badań, jak i procedur badawczych. Wzywamy do poważnej debaty nad kwestią otwartości w nauce. Staje się to problemem palącym nie tylko wobec głosów środowiska, ale także aktów prawnych Unii Europejskiej, zalecających wprowadzenie w najbliższych latach pełnej jawności wyników badań naukowych finansowanych ze środków unijnych i budżetów narodowych. Chcemy, by środowisko naukowe zabrało głos w dyskusji nad zmianami w prawie autorskim, które przyczynią się do ułatwienia wymiany intelektualnej i zmniejszania ograniczeń w dostępie do wiedzy

Otwarta Nauka odwołuje sie z jednej strony do wielowiekowej tradycji naukowej swobodnej wymiany wiedzy w celu wzajemnej inspiracji, wspierania badań naukowych i uczenia się od siebie. W dzisiejszych czasach tradycja ta może być skutecznie wdrażana z pomocą nowych narzędzi – cyfrowych technologii umożliwiających komunikację naukową i wymianę wiedzy. Postępująca informatyzacja przyczynia się do obniżenia kosztów publikacji oraz stworzenia nowych kanałów i platform umożliwiających efektywną i tanią komunikację.

Z drugiej zaś strony, Otwarta Nauka odwołuje się do zasady weryfikowalności, która wymaga nieskrępowanego w sferach technicznej i prawnej dostępu do wyników badań. Żaden badacz nie powinien być ograniczony dostępnością publikacji, metodologii przeprowadzania badań czy też danych, otrzymanych bądź użytych przez innych uczonych w momencie, kiedy zdecydują się oni na opublikowanie swoich wyników. Żaden też badacz nie powinien mieć możliwości ukrycia niewłaściwego postępowania przez świadome ograniczenie innym naukowcom dostępu do powyższych elementów.

Dlatego wierzymy, że otwarcie nauki doprowadzi do pełniejszego wykorzystania jej potencjału, przekładając się na większą efektywność i tempo pracy naukowej i badawczej, przejrzystość działań, lepsze wydatkowanie środków i wzrost szans edukacyjnych.

Wierzymy też, że otwarcie nauki doprowadzi do wyeliminowania przejawów nieuczciwości i nierzetelności zawodowej, do wyeliminowania braku poszanowania własności intelektualnej oraz do wzrostu jakości publikowanych badań.

Dlatego postulujemy, by tam, gdzie to możliwe bez dużych inwestycji w infrastrukturę i bez szkody dla prowadzonych badań i karier uczonych (każda dziedzina ma własną specyfikę):

  • wymagać od autorów grantu, publikacji czy też pracy dyplomowej, aby oprócz publikacji, kluczowe do odtworzenia opublikowanych wyników badań elementy, takie jak dane, metodologia czy kod źródłowy, były trwale dostępne,
  • implementować na poziomie instytucji rekomendacje BOAI10 – http://www.soros.org/openaccess/boai-10-translations/polish, zwłaszcza w zakresie tworzenia repozytoriów gwarantujących wolny dostęp do literatury naukowej dla wszystkich, nie tylko dla naukowców,
  • uczynić ocenę poziomu publicznie dostępnej informacji o dorobku elementem procedur ewaluacyjnych na każdym etapie kariery naukowej badacza.

 

Uważamy, że powszechne stosowanie dobrych praktyk, brak przyzwolenia na nieetyczne zachowania oraz otwarty dostep do danych naukowych pozwoli na poprawienie kondycji nauki w Polsce.

Contact Us

We're not around right now. But you can send us an email and we'll get back to you, asap.