Wyniki ankiety ON na temat programów MNiSW

Home / Aktualności / Wyniki ankiety ON na temat programów MNiSW

Wyniki ankiety ON na temat programów MNiSW

Warszawa, 9 lipca 2013

Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego

            W latach 2010-2012 MNiSW utworzyło cztery programy, w których ramach w trybie konkursowym finansuje projekty badawcze: Narodowy Program Rozwoju Humanistyki, Diamentowy Grant, Iuventus Plus i Mobilność Plus. Tryb, termin i regulaminy konkursów ustalane są na mocy decyzji Ministra i nie podlegają ustawowemu obowiązkowi przeprowadzenia konsultacji społecznych. Jako ruch społeczny Obywateli Nauki uważamy jednak, że rozwój skutecznego i efektywnego systemu grantowego jako ważnego elementu finansowania nauki w Polsce nie może się odbywać bez zaangażowania szeroko rozumianego środowiska naukowego, dla którego system ten został stworzony. Po dwóch latach funkcjonowania ww. programów przedstawiciele nauki aplikujący o granty bądź w inny sposób partycypujący w procesie ich realizacji zdobyli doświadczenie, które może być wykorzystane w celu udoskonalenia procedur i praktyk związanych z dystrybucją publicznych środków.

Obywatele Nauki, przekonani o roli czynnika społecznego w kształtowaniu polityki wobec nauki i szkolnictwa wyższego w Polsce, zdecydowali się przeprowadzić oddolne konsultacje w środowisku naukowym. Miały one na celu wskazanie mankamentów systemu grantowego MNiSW i opracowaniu konkretnych propozycji zmian, służących jego udoskonaleniu. Konsultacje te były prowadzone poprzez ankietę internetową. Szereg uwag otrzymaliśmy także drogą korespondencyjną oraz w wyniku bezpośrednich rozmów z osobami zainteresowanymi w/w problematyką. Na podstawie opinii przekazanych nam przez respondentów, przygotowaliśmy załączone propozycje zmian w programach grantowych MNiSW. Dokument ten przekazujemy na ręce Pani Minister, w nadziei, że będzie on pomocny w pracach nad regulaminami konkursowymi.

Pragnęlibyśmy, by nasza inicjatywa stała się przykładem realizacji dobrych praktyk, polegających na intensyfikacji merytorycznego dialogu między władzami resortowymi a środowiskiem badawczym oraz świadectwem woli wspólnej pracy służącej poprawie stanu nauki w Polsce.

Przedstawiciele ruchu społecznego Obywatele Nauki:

prof. dr hab. Wojciech Bal, dr Piotr Bentkowski, dr hab. Marcin Grynberg, dr Maciej Malicki,

dr Anna Muszewska, dr Łukasz Niesiołowski-Spanò, dr Grzegorz Pac, dr Aneta Pieniądz

(wersja PDF)

*   *   *

PROPOZYCJE ZMIAN W SYSTEMACH GRANTOWYCH MINISTERSTWA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO PRZYGOTOWANE PRZEZ RUCH SPOŁECZNY OBYWATELI NAUKI

Podstawą do przygotowania niniejszego dokumentu były merytoryczne uwagi i propozycje, zgłoszone przez respondentów w 117 ankietach internetowych oraz ok. 80 opinii przekazanych na nasze ręce drogą korespondencyjną bądź w toku indywidualnych rozmów.

            I. Uwagi ogólne

1. Głównym zastrzeżeniem respondentów, odnoszącym się do wszystkich programów grantowych MNiSW, jest brak stałego kalendarza ogłaszania i rozstrzygania konkursów oraz brak jasności co do terminów podpisywania umów na realizację projektów ze zwycięzcami konkursów. Taki stan rzeczy uniemożliwia długoterminowe planowanie badań, a także utrudnia grantobiorcom skuteczną realizację projektów, które uzyskały dofinansowanie. Nieregularne rozpisywaniu konkursów stanowi przeszkodę w tworzeniu spójnej strategii rozwoju nauki i nosi charakter działań doraźnych.

Wnioskujemy o wprowadzenie stałego, obowiązującego wszystkie strony kalendarza konkursowego, a przynajmniej ogłaszanie daty najbliższego konkursu z co najmniej półrocznym wyprzedzeniem. Zwracamy też uwagę na konieczność skorelowania kalendarza konkursowego z kalendarzem akademickim, aby uniknąć sytuacji, gdy nabór wniosków przeprowadzany jest w sezonie urlopowym (lipiec-sierpień). Postulujemy także określenie czasu, w jakim grantobiorca i grantodawca zobowiązani są do podpisania umowy na realizację projektu i dopełnienia formalności pozwalających na uruchomienie przyznanych środków.

2. Apelujemy o zwiększenie transparentności procedur konkursowych, w tym zwłaszcza o:

a. publikację listy recenzentów i jawność procedur powoływania recenzentów i przydzielania im wniosków;

b. udostępnienie osobom aplikującym treści recenzji wniosków (zarówno w przypadku projektów odrzuconych, jak i przyjętych do realizacji) oraz szczegółowego uzasadnienia decyzji negatywnych;

c. rozpoczęcie szerokiej dyskusji nad wprowadzeniem zasady jawności recenzentów (w świetle wykładni prawnej przedstawionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich w piśmie skierowanym do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 03.06.2013 (sygn. RPO/693315/12/I/116.1 RZ) jest to prawnie możliwe);

d. wprowadzenie jasnych i przejrzystych procedur odwoławczych (w chwili obecnej brak uregulowań w tej kwestii);

e. doprecyzowanie kryteriów merytorycznej oceny wniosków (zob. niżej).

        II. Narodowy Program Rozwoju Humanistyki

1. Głównym mankamentem programu jest brak precyzji w określeniu kryteriów oceny wniosków w ramach jego poszczególnych modułów:

a. Zdefiniowania wymaga kryterium: „fundamentalnego znaczenia dla dziedzictwa narodowego/dziedzictwa i kultury narodowej”. Obecnie brak jasności, co do znaczenia tego sformułowania. Powoduje to, że wnioskodawcy zajmujący się zagadnieniami z zakresu szeroko rozumianej humanistyki, ale w dziedzinach niezwiązanych bezpośrednio z kulturą i historią Polski bądź to rezygnują z udziału w programie, bądź czują się zmuszeni do wprowadzania do swych badań punktów wykraczających poza główny obszar ich zainteresowań badawczych, ale z Polską związanych. Zwracamy uwagę, że kryterium to ma charakter subiektywny i niemierzalny, a więc i ocena, czy dany wniosek je spełnia, opiera się na uznaniowości i budzi wśród respondentów uzasadnione wątpliwości. W ocenie wniosków na kryterium to przypada aż 20% punktów, co oznacza, że wniosek, który nie zostanie uznany za „fundamentalny dla dziedzictwa narodowego”, nawet przy najwyższej wartości merytorycznej nie zostanie przyjęty do finansowania. Uderza to w szczególności w dyscypliny z zakresu uniwersalnej współczesnej humanistyki, jak np. antropologia kulturowa, filozofia, archeologia, językoznawstwo, historia powszechna;

b. Uściślenia wymaga sformułowanie, zgodnie z którym wśród zgłaszanych wniosków powinny znaleźć się nowatorskie projekty, a jednocześnie preferowane będą te, w których utracono ciągłość pokoleniową lub taka utrata ciągłości jest realnym zagrożeniem. W obecnym brzmieniu występuje tu wewnętrzna sprzeczność (wniosek nowatorski rzadko bywa prostą kontynuacją wcześniejszych badań);

c. W module 1.2 (projekty realizowane we współpracy międzyśrodowiskowej i interdyscyplinarnej) kontrowersje budzi interpretacja pkt. 1 regulaminu, w którym mowa jest o „realizacji projektu we współpracy międzyśrodowiskowej i interdyscyplinarnej przez naukowców polskich i zagranicznych”. Sformułowanie to nie przesądza, czy obecność badaczy zagranicznych jest obligatoryjna w sytuacji, kiedy np. wniosek spełnia kryterium interdyscyplinarności. Niejasność tę pogłębiają zdefiniowane w tymże regulaminie w pkt. 17 kryteria oceny, gdzie 20% punktów przyznawanych jest za „zakres realizacji projektu we współpracy międzynarodowej”. Proponujemy, by wprowadzić jednoznaczne określenie, zgodnie z którym w module tym będą przyjmowane do realizacji wyłącznie wnioski o charakterze międzynarodowym;

d. W modułach 1.1 i 1.2 wątpliwości budzi wprowadzenie kryterium wpływu projektu na rozwój młodej kadry (dla modułu 1.1 przypada na nie aż 20% oceny). Zwracamy uwagę, że w przypadku projektów edytorskich, kontynuacji prac zespołowych, a także wielu zaawansowanych projektów z zakresu określonego w regulaminie, wymagających udziału doświadczonych badaczy, spełnienie tego kryterium może być trudne, jeśli nie niemożliwe. Zwracamy również uwagę, że zarówno w programach MNiSW (w tym w NPRH), jak i NCN znaczące środki przeznaczone są na finansowanie badań młodych badaczy lub tworzenie zespołów z ich udziałem. Postulujemy rezygnację z tego kryterium lub obniżenie go w module 1.1 do najwyżej 10% ogólnej oceny projektu;

e. W module 2. proponujemy usunięcie spośród kryteriów oceny punktu mówiącego o „wpływie realizacji projektu na rozwój młodej kadry naukowej” – z założenia bowiem w module tym wszystkie projekty zgłaszane są przez doktorantów i służą rozwojowi tej właśnie grupy badaczy.

2. W module 2. proponujemy wprowadzenie obowiązku recenzowania projektów przez recenzentów zewnętrznych, a nie jak w obecnym regulaminie – pozostawienie ich oceny wyłącznie w gestii Zespołu.

3. Uściślenia wymagają sformułowania regulaminu w module 2. Niejasne jest, czy w zespołach tworzonych do realizacji projektów zgłaszanych w ww. module mogą uczestniczyć tylko doktoranci, czy też dopuszczalny jest np. udział doktorów. Jest to zasadne w szczególności w przypadku kierowników projektów, którzy uzyskają stopień doktora po złożeniu projektu, ale przed podpisaniem umowy. Sygnalizujemy w tym miejscu również, że respondenci zgłaszali często postulat likwidacji modułu 2. jako dublującego programy wspierające młodą kadrę, realizowane przez NCN i inne instytucje grantowe.

4. Niedopuszczalne jest ingerowanie w kosztorysy projektów bez podania merytorycznego uzasadnienia dokonywanych cięć. Drastyczne zmniejszenie kosztorysów w ostatniej edycji konkursów zmusiło wielu grantobiorców do redukcji zakresu badań, weryfikacji harmonogramów, a w skrajnych przypadkach nawet do rezygnacji z realizacji projektów.

5. Zwracamy uwagę na problemy proceduralne, wynikające z nieprzygotowania w odpowiednim czasie systemu elektronicznej obsługi wniosków. W obecnej edycji system OSF uruchomił odpowiednią aplikację na miesiąc po ogłoszeniu konkursu. Takie postępowanie spowodowało, że faktyczny czas przewidziany na składanie wniosków skrócił się do niewiele ponad miesiąca.

          III. Iuventus Plus

Głównym postulatem zgłaszanym przez respondentów było zmniejszenie wpływu wskaźnika IF w procesie oceny wniosku. Zwracamy uwagę na brak precyzyjnego wskazania w regulaminie, o który IF chodzi – dwuletni czy pięcioletni. Uważamy, że także obecność publikacji w czasopiśmie z listy ERIH nie może być kryterium decydującym o przyjęciu wniosku do finansowania. Postulujemy oparcie oceny na wartościach merytorycznych, a nie współczynniku numerycznym. Ocena projektu powinna być przeprowadzana przez zewnętrznych recenzentów.

           IV. Mobilność Plus

1. Postulujemy zniesienie ograniczeń wiekowych lub wprowadzenie dwóch kategorii, odpowiednio dla młodych i doświadczonych badaczy. Mobilność jest cechą pożądaną na każdym etapie kariery naukowej, a nie tylko u jej początków, a więc w tym przypadku ograniczenia wiekowe nie mają uzasadnienia.

          V. Diamentowy Grant

1. W przypadku Diamentowego Grantu wiele zastrzeżeń wśród respondentów wzbudza sama formuła programu i brak jasno określonych celów jego wprowadzenia. Postulujemy sprecyzowanie w regulaminie konkursu, jaki rodzaj działań może być finansowany z tego źródła, co pozwoli uniknąć już dostrzegalnych patologii w postaci swoistej „turystyki grantowej”. Uważamy również, że ponownego rozważenia wymaga struktura kosztorysów projektów realizowanych w ramach tego grantu: w szczególności proporcje wynagrodzeń do innych kosztów przeznaczonych na konkretne cele badawcze. Zwracamy także uwagę, że w przypadku tak niedoświadczonych badaczy konieczne jest zapewnienie stałego wsparcia i pomocy oraz wzmocnienie kontroli nad postępami ich pracy na wszystkich jej etapach, zarówno ze strony promotora, jak i instytucji finansującej badania. Pozwoli to uniknąć nieprzemyślanego wydawania przyznanych środków.

2. Za konieczne uważamy określenie wymagań wobec grantobiorców dotyczących ich dalszego rozwoju naukowego, np. w postaci obowiązku kontynuowania pracy naukowej (doktorat) po zakończeniu studiów, a w czasie trwania grantu. Zwracamy uwagę, że finansowanie badań studenckich w systemie grantowym (a nie stypendialnym) bez zobowiązywania grantobiorców do prowadzenia pracy naukowej po zakończeniu studiów jest ekonomicznie nieuzasadnione i nieefektywne z punktu widzenia rozwoju potencjału badawczego polskiej nauki.

3. Niejasne są kryteria oceny projektów. W przypadku studentów niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny merytorycznej dorobku, jako że taki z reguły nie istnieje. W konsekwencji występuje prawdopodobieństwo, że ocenie podlega przede wszystkim osoba promotora, a nie samego aplikującego.

4. Konieczne jest precyzyjne określenie adresatów konkursu. Postulujemy, by umożliwić aplikowanie wszystkim absolwentom studiów I. stopnia z tytułem licencjata/inżyniera, studentom IV i V roku jednolitych studiów magisterskich, studentom studiów II. stopnia, bez względu na czas, jaki pozostał im do zakończenia studiów, lecz z wyłączeniem osób repetujących rok, mających zaliczenia warunkowe lub niedopełniających obowiązków studenckich. Niedopuszczalne jest dokonywanie zmian w regulaminie konkursu już po jego ogłoszeniu, w szczególności w punktach dotyczących definicji osób uprawnionych do aplikowania.

5. Postulujemy wprowadzenie możliwości ubiegania się o grant przez studentów mających zagranicznego opiekuna naukowego.

6. Doprecyzowania wymaga kwestia statusu i uprawnień laureatów Diamentowego Grantu. Choć formalnie mogą oni pracować nad doktoratem bez uzyskania magisterium, to jednak faktycznie nie mogą zostać słuchaczami studiów doktoranckich, gdyż kryterium rekrutacji na nie jest posiadanie stopnia magistra. Postulujemy zmianę tego stanu rzeczy w porozumieniu z władzami uczelni i przy poszanowaniu autonomii uczelni w zakresie polityki dydaktycznej i kadrowej.

Contact Us

We're not around right now. But you can send us an email and we'll get back to you, asap.