Dlaczego Obywatele Nauki bronią Puszczy Białowieskiej?

Home / Aktualności / Dlaczego Obywatele Nauki bronią Puszczy Białowieskiej?

Dlaczego Obywatele Nauki bronią Puszczy Białowieskiej?

Ministerstwo Środowiska pod nowym zarządem zdecydowało się na zezwolenie Państwowemu Gospodarstwu Leśnemu „Lasy Państwowe” na znaczne zwiększenie pozyskania drewna z obszarów Puszczy Białowieskiej. Wcześniej, bez podania uzasadnienia, zwolniony został dotychczasowy dyrektor Białowieskiego Parku Narodowego. Oczywiście wycinką drzew nie jest objęty teren parku narodowego – nie podlega on Lasom Państwowym. Niemniej obszar BPN to tylko 1/6 powierzchni Puszczy, która niemal cała jest niezwykle cenna przyrodniczo.
Od lat organizacje ochrony przyrody i liczni naukowcy starają się o powiększenie BPN. Z różnych powodów bezskutecznie. Obecny kompromis polegał na mniejszej wycince drzew z terenów Puszczy, niż przewidywałby to rachunek ekonomiczny i praktyka zarządzania Lasów Państwowych. Ograniczenia te wprowadzono ze względu na wartość przyrodniczą tego terenu.
Konieczność ochrony białowieskich świerków przed kornikiem drukarzem, podawana jako powód zwiększenia wycinki, spotkała się krytyką naukowców i organizacji ochrony przyrody.

 Czym jest Puszcza Białowieska?

 W zamierzchłych czasach wielkie obszary Niżu Europejskiego porośnięte były zwartym lasem liściastym i mieszanym charakterystycznym dla obszaru klimatu umiarkowanego. Wraz ze wzrostem populacji człowieka i rozwojem gospodarki lasy tego typu zostały praktycznie zlikwidowane, ponieważ stanowiły źródło dobrej jakości drewna oraz rosły na terenach atrakcyjnych rolniczo. Z podobnych powodów zniknęła większość lasów łęgowych, czyli położonych w dolinach rzek. Lasy górskie, nieliczne lasy bagienne i te położone na glebach o słabych walorach rolnych ucierpiały mniej.
Puszcza Białowieska, nie tylko na terenie Białowieskiego Parku Narodowego, stanowi relikt europejskich lasów liściastych i spotkałby ją równie smutny los jak większość lasów tego typu gdyby nie cieszyła się szczególną ochroną ze strony domów panujących jako królewski rezerwat łowiecki. Od 1921 jej fragment stanowi park narodowy (początkowo jako rezerwat przyrody).
Obszary leśne w Polsce zajmują ok. 29% terytorium kraju (średnia UE to 32%), w  sumie 9,1 mln ha wg informacji podanych na stronie Lasów Państwowych, z czego prawie 7,6 mln ha zarządzane jest przez Państwowe Gospodarstwo Leśne “Lasy Państwowe”. Tylko niewielka część (<1%) obszarów leśnych jest wyłączona z użytkowania, a jeszcze mniejsza część powierzchni lasów podlega ochronie ścisłej jako np. rezerwaty. Puszcza Białowieska to kropla w morzu drzew pod zarządem Lasów Państwowych.

Puszcza to ważny pomnik przyrody

 Lasy takie jak Puszcza Białowieska zostały w Europie zniszczone. Jest to jedyny kawałek takiego typu lasu zachowany w UE w stanie zbliżonym do naturalnego, a miejscami wręcz pierwotnym (nietknięty gospodarką ludzką). W Puszczy istnieje niespotykana w żadnym innym europejskim lesie różnorodność roślin i zwierząt. Puszcza Białowieska, zarówno po Polskiej, jak i po Białoruskiej stronie, jest wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako jeden z niewielu obiektów przyrodniczych w Europie i tylko jeden z dwóch w Polsce. Utrata przez Puszczę statusu Światowego Dziedzictwa byłaby poważną stratą wizerunkową dla Polski.
Lasy Państwowe zwracają uwagę na “zagrożenie”, jakie stanowią masy martwego drewna zalegające w Puszczy. Tymczasem znaczenie martwego drewna jako siedliska życia, m.in. grzybów, śluzowców, bezkręgowców, ptaków, płazów, gadów i gryzoni jest nie do przecenienia. To, co w uprawie leśnej jest stratą lub groźbą epidemii, dla naturalnego lasu jest szansą na pełen cykl rozkładu i odrodzenia, stanowi pożywienie i schronienie dla form życia nieobecnych w uprawie leśnej. Zasobność lasów mierzyć należy nie tylko bogactwem zwierzyny łownej i rocznym przyrostem drewna, lecz również bogactwem gatunków mikroorganizmów, grzybów i owadów.

Puszcza to ważna część polskiego dziedzictwa narodowego

„W niej są złożone wszystkich drzew i ziół nasiona,
Z których się rozrastają na świat ich plemiona;
W niej, jak w arce Noego, z wszelkich zwierząt rodu
Jedna przynajmniej para chowa się dla płodu.”
         Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie”

 Kultura polska wyszła z lasu. Dosłownie, bo „Polanie” to ci ze Słowian, którzy żyli na polach, a już nie w lasach. Las stanowi ważny element naszej tradycji. Wiele literackich figur i alegorii odnosi się do puszczy i jej mieszkańców. Wiele ikonicznych obrazów przemawia przez symbolikę lasu. Wilk, lis, niedźwiedź, dąb, lipa, brzoza, uroczysko, leśne jezioro – to częste figury w polskim folklorze ludowym i kulturze wysokiej, a bez obcowania z przyrodą trudne do zrozumienia. Zagajnik dwustuletnich dębów, widok na torfowisko w listopadowy poranek czy właśnie unikalna Puszcza Białowieska stanowią równoprawny element polskiego dziedzictwa narodowego, co widok na Wawel czy pieczołowicie odbudowane Stare Miasto w Warszawie.

Puszcza to ważny obszar badań naukowych

Wiele aspektów funkcjonowania lasów wciąż stanowi dla nas tajemnicę. Lwia część lasów w Polsce podlega gospodarowaniu nakierowanemu na pozyskanie drewna, więc nie są to lasy naturalne. Puszcza Białowieska stanowi unikalny w skali Europy teren badań nad naturalnym lasem.
Poznanie mechanizmów ekologicznych w naturalnych lasach jest bardzo ważne również z punktu widzenia zarządzania lasem gospodarczym, ponieważ wiele z prac w takim lesie ma na celu albo imitowanie naturalnych procesów (np. przerzedzanie drzewostanu wraz ze wzrostem lasu), albo uniknięcie niektórych naturalnych zjawisk (np. wystąpienia pasożytów drzew). Aby mądrze i skutecznie zarządzać lasem, musimy poznać jak działa las naturalny, a Puszcza Białowieska stanowi tu wyjątkowe laboratorium.
Zachowanie bioróżnorodności nie tylko roślin i zwierząt, ale również mikroorganizmów może mieć duże znaczenie dla cywilizacji, gdyż wiele z nich jest zdolna do produkcji substancji bardzo interesujących z punktu widzenia biotechnologii i medycyny. Duża część mikroorganizmów pozostaje wciąż nieodkrytych, a swój dom ma w miejscach takich jak Puszcza Białowieska.

Nasze stanowisko

Obywatele Nauki doceniają działalność Lasów Państwowych na wielu polach: LP prowadzą rozległą aktywność edukacyjną, popularyzują wiedzę o lesie, utworzyły wzorcowe Kompleksy Promocyjne i angażują się w prowadzenie badań naukowych. Ich działalność jest ważna dla gospodarki lokalnej i krajowej. W oparciu o badania dotyczące uprawy lasów, LP wprowadzają udoskonalenia w uprawach leśnych. Niemniej Obywatele Nauki stoją na stanowisku, że, wbrew przeprowadzonym konsultacjom społecznym i naukowym, zwiększenie pozyskania drewna z Puszczy Białowieskiej stanowi krok wstecz w ochronie niezwykle cennego elementu polskiego dziedzictwa i jest nie do zaakceptowania. Obywatele Nauki uważają, że Puszcza Białowieska wymaga trwałej i fachowej ochrony o silnym umocowaniu w prawie krajowym w ramach zapisanej w Konstytucji RP zasady zrównoważonego rozwoju (art. 5).

dr Anna Muszewska – jest biolożką, pracuje w Instytucie Biochemii i Biofizyki PAN
dr Piotr Bentkowski – jest ekologiem i biologiem ewolucyjnym, pracuje na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu


Opinie ciał naukowych:

Komitet Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk

Państwowa Rada Ochrony Przyrody

Stanowisko Rady Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

Wspólne stanowisko Rad Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Jagiellońskiego i Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego

Apel Rady Wydziału Biologii Uniwersytwtu Gdańskiego w obronie Puszczy Białowieskiej

 Opinie organizacji pozarządowych i specjalistów:

Fundacja Greenmind oraz Greenpeace Polska wydały wspólną opinię.

Opinia kilkunastu naukowców dla Stowarzyszenia dla Natury „Wilk” o tym dlaczego martwe drewno jest ważne.

„Kornik w Puszczy Białowieskiej – klęska czy naturalna dynamika lasu?”: wykład dr hab. Bogdana Jaroszewicza wygłoszony podczas Nocy Biologów na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego 15.01.2016 roku.

„Spór o przyszłość Puszczy Białowieskiej: mity i fakty. Głos w dyskusji” – głos 14 polskich naukowców zajmujących się ochroną przyrody i ekologią lasu na temat stanu konfliktu.

List otwarty pracowników i doktorantów Wydziału Biologii Uniwesytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w sprawie Puszczy Białowieskiej

Contact Us

We're not around right now. But you can send us an email and we'll get back to you, asap.