Sprawozdanie z debaty w MNiSW poświęconej humanistyce „Perspektywy rozwoju polskiej humanistyki”

Home / Aktualności / Sprawozdanie z debaty w MNiSW poświęconej humanistyce „Perspektywy rozwoju polskiej humanistyki”

Sprawozdanie z debaty w MNiSW poświęconej humanistyce „Perspektywy rozwoju polskiej humanistyki”

1 lutego w MNiSW odbyło się spotkanie poświęcone humanistyce, na które zostaliśmy zaproszenie. ON reprezentowali Lech Trzcionkowski i Aneta Pieniądz. W debacie udział wzięli przedstawiciele różnych instytucji naukowych i organów przedstawicielskich, m.in. PAN, PAU, KRASP, NCN, FNP, Rady Młodych Naukowców, Parlamentu Studentów Rzeczpospolitej, Krajowej Reprezentacji Doktorantów oraz strony społecznej: Komitetu Kryzysowego Humanistyki Polskiej, Akademickiego Klubu Obywatelskiego. Obecni byli także członkowie Rady NPRH. Pod nieobecność premiera Jarosława Gowina spotkanie poprowadził wiceminister nauki i szkolnictwa wyższego prof. Aleksander Bobko.

W wystąpieniu otwierającym debatę minister Bobko zwrócił uwagę na dwojakie znaczenie humanistyki: jako czynnika budowania tożsamości narodowej i kształtowania postaw społecznych, a równocześnie ważnego elementu systemu działań służących podnoszeniu innowacyjności polskiej gospodarki. Poruszył także kwestię wpływu państwa na programy finansowania nauki, czyli problem relacji między wolnością badań naukowych a potrzebami państwa w kształtowaniu kierunków badań humanistycznych.

Następnie wiceprezes FNP prof. Włodzimierz Bolecki w obszernym wystąpieniu przedstawił sytuację humanistyki w kontekście przepływu środków na naukę z funduszy strukturalnych UE. Mówił o negatywnych skutkach pominięcia obszaru nauk humanistycznych i społecznych w realizowanych w Polsce programach finansowania nauki ze środków unijnych i o planowanych działaniach mających na celu zmianę tego niekorzystnego stanu rzeczy. Kluczowe znaczenie ma, jego zdaniem, włączenie humanistyki i nauk społecznych do obszarów nauki uwzględnionych na listach Krajowych Inteligentnych Specjalizacji. Prof. Bolecki przedstawił zarys projektu zmierzającego do wpisania do KIS także tych nauk. W tym celu konieczne jest powołanie przy MNiSW zespołu roboczego, który miałby opracować szczegóły tych zmian. Wiceprezes FNP mówił również o konieczności pracy na rzecz zmiany stereotypowego obrazu nauk humanistycznych i wskazywał na niedocenianą w Polsce rolę humanistyki w budowaniu przemysłów kreatywnych.

Dyrektor Andrzej Kurkiewicz przedstawił informację na temat możliwości finansowania humanistyki ze środków unijnych pozostających w dyspozycji NCBiR, w szczególności w ramach Programu Rozwoju Kompetencji. W MNiSW przygotowywany jest także program mający na celu wprowadzenie edukacji filozoficznej do szkół ponadgimnazjalnych. Zapowiedział także wsparcie absolwentów kierunków humanistycznych na rynku pracy.

W trakcie debaty poruszonych zostało wiele kwestii szczegółowych. Przewodniczący Rady NCN, prof. Michał Karoński zwracał uwagę na potencjalne trudności ze zmianami w KIS. Pytał m.in., czy zmiany takie nie wymagają renegocjacji międzynarodowych umów dotyczących dystrybucji środków z funduszy UE. Sugerował też, by zmiany finansowania objęły nauki podstawowe jako całość – generalnie bowiem zostały one pominięte w decyzjach dotyczących dystrybucji środków z programów UE.Minister nie mógł udzielić wiążącej odpowiedzi, jednak zapewnił o poparciu MNiSW dla tych propozycji.

Wiele pytań dotyczyło przyszłości NPRH. Minister Bobko nie przedstawił szczegółów planowanych zmian, zapewnił jedynie, że zostanie utrzymany dotychczasowy poziom finansowania. Modyfikacji ma ulec także moduł „Rozwój”, nie podał jednak dokładnych informacji na temat kierunku tych zmian. W trakcie debaty o NPRH pojawiły się m.in. pomysły stworzenia trzeciej, obok NCN i NCBiR agencji grantowej, dedykowanej naukom humanistycznym (jednak ministerstwo nie wypracowało jeszcze stanowiska w tej sprawie). Prof. Przemysław Urbańczyk proponował stworzenie Polskiego Instytutu Badań Zaawansowanych, służącego rozwojowi nowoczesnych kierunków badań z zakresu humanistyki i nauk społecznych oraz stworzenie warunków do wymiany kadr między PAN i uczelniami. Dyskutanci, m.in. prof. Jacek Popiel i Aleksander Temkin z KKHP podkreślali konieczność zapewnienia stabilnego finansowania statutowego badań humanistycznych jako podstawy do dalszej dyskusji o rozwoju systemu grantowego.

Dr Emanuel Kulczycki z RMN apelował o uwzględnienie w projektach finansowania humanistyki wsparcia dla bibliotek jako miejsca pracy humanistów. Krytycznie wypowiadał się o systemie oceny humanistyki, automatycznie powtarzających kryteria stosowane w ocenie nauk o życiu i nauk ścisłych. Wskazał także na mankamenty nowego systemu oceny czasopism, który zamiast promocji umiędzynarodowienia, sprzyja raczej lokalności.

Przedstawicielka Krajowej Reprezentacji Doktorantów zwracała uwagę na szczególnie trudną sytuację doktorantów w naukach humanistycznych – zaledwie niewielki odsetek pobiera stypendia, słaba jest dostępność programów grantowych, w konsekwencji większość doktorantów zmuszona jest łączyć pracę zarobkową, naukową i obowiązki dydaktyczne. Jako rozwiązanie sugerowała zwiększenie elitarności doktoranckich studiów humanistycznych. Występujący w imieniu Parlamentu Studentów Mateusz Mrozek zwracał uwagę na bariery mentalne, utrudniające zmiany w humanistyce i apelował o wzmocnienie systemów stypendialnych (zwłaszcza międzynarodowych) dla studentów tych kierunków

Aneta Pieniądz przedstawiła stanowisko Obywateli Nauki ws. finansowania humanistyki. Zwróciła uwagę na konieczność rozłącznego traktowania nauk humanistycznych w rozumieniu „Rozporządzenia w sprawie obszarów wiedzy” i nauk społecznych – ze względu na swoją specyfikę borykają się one z odmiennymi problemami. Obywatele Nauki postulują, by w ramach NPRH finansowane były w sposób stabilny, a nie konkursowy, strategiczne, wieloletnie projekty ważne ze względu na zachowanie dziedzictwa historyczno-kulturowego Polski i Europy (np. PSB, Katalog Zabytków Sztuki, bibliografie, słowniki, serie edycji źródłowych). NPRH powinien także położyć większy nacisk na działalność tłumaczeniową (przekłady prac polskich badaczy współczesnych i tłumaczenia na polski najlepszych prac obcych). ON proponują też, by środki przeznaczone na granty indywidualne i projekty badawcze zespołowe zostały przekazane do NCN jako dotacja celowa na humanistykę (zwiększenie puli środków w panelach HS). Powinien zostać także zmodyfikowany sposób finansowania grantowego humanistyki poprzez stworzenie małych i średnich grantów, z których można byłoby opłacać krótkie kwerendy i prace dokumentacyjne oraz wyjazdy konferencyjne.

Lech Trzcionkowski z ON apelował o zwiększenie finansowania bibliotek akademickich jako zaplecza pracy humanistów. Fakt, że najbliższa biblioteka humanistyczna na światowym poziomie znajduje się w Berlinie, nie tylko utrudnia bieżącą pracę polskich humanistów, ale również znacznie ogranicza możliwości przyjazdu do Polski na długoterminową wymianę naukową.Zwrócił też uwagę, że nie można sprowadzać problemów humanistyki do kwestii udowodnienia użyteczności tych nauk w gospodarce, z racji swych kulturotwórczych i tożsamościowych funkcji muszą być one bowiem traktowane inaczej, jako dobro publiczne, czyli element naturalnego środowiska kulturowego w Polsce. Poruszył sprawę nadmiernych obciążeń dydaktycznych, które utrudniają pracę naukową w szczególności w przypadku tych badaczy, którzy uzyskują granty na realizację dużych projektów.

Prof. Karoński (Rada NCN) przychylnie odniósł się do propozycji ON dotyczących zmian w NPRH. Stwierdził też, że NCN od dawna pracuje nad programem małych grantów, jednak obsługa takiego programu jest kosztowna i wymaga dodatkowych środków. Jeśli środki takie uda się uzyskać, program taki mógłby ruszyć już w 2017 r. Zapowiedział również wprowadzenie do programu SONATA punktu umożliwiającego zwolnienie kierowników grantów nawet z połowy obowiązków dydaktycznych.

W podsumowaniu dyskusji minister Bobko odniósł się do propozycji padających w trakcie dyskusji. Zapowiedział, że w planach MNiSW jest raczej łączne traktowanie nauk humanistycznych i społecznych jako jednego obszaru, a nie wyróżnianie dyscyplin. W odniesieniu do bibliotek stwierdził, że MNiSW przeznacza znaczne środki na zakup subskrypcji. Zapewnił o zahamowaniu spadku nakładów na BSt. Przychylnie wypowiedział się o propozycjach ON dotyczących zmian w NPRH.

 

Contact Us

We're not around right now. But you can send us an email and we'll get back to you, asap.