Opinia ON do projektu Ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym

Home / Aktualności / Opinia ON do projektu Ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym

Opinia ON do projektu Ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym

Informujemy, że 21 kwietnia 2016 r. Obywatele Nauki przesłali do MNiSW opinię do projekt Ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw (projekt z 31 marca 2016 r.).

Opinia ON do zmian w ustawie PSW do pobrania (PDF)

 


Opinia Obywateli Nauki na temat projektu Ustawy o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz niektórych innych ustaw (projekt z dnia 31 marca 2016 r.)

Obywatele Nauki z aprobatą przyjmują projekt zmian w pakiecie ustaw regulujących funkcjonowanie szkolnictwa wyższego, zmierzający do zmniejszenia obciążeń biurokratycznych i sprawozdawczości, spoczywających na uczelniach i jednostkach naukowych. W naszej opinii, proponowane przez MNiSW modyfikacje stanu prawnego, choć idące w dobrym kierunku, mają jednak ograniczony charakter i nie doprowadzą do zasadniczej poprawy obecnego stanu rzeczy, tzn. nie zniosą negatywnych skutków przeregulowania (szczególnie w zakresie kontroli i oceny jakości kształcenia) oraz nie stworzą warunków (zachęt) do zasadniczego uproszczenia procedur wewnętrznych na uczelniach, związanych z dokumentowaniem działań służących utrzymaniu jakości kształcenia

Zdajemy sobie sprawę z faktu, że zmiany te mają na celu doraźne polepszenie sytuacji, do czasu uchwalenia nowej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Obawiamy się jednak, że wprowadzenie niektórych z proponowanych zmian nie tylko nie poprawi sytuacji, ale może – przynajmniej w niektórych przypadkach – pogłębić istniejące problemy uczelni wynikające z nadmiernego rozbudowania systemu centralnej sprawozdawczości oraz wymogów formalnych związanych z zapewnianiem i oceną jakości kształcenia. Dodatkowo, zwracamy uwagę na realne niebezpieczeństwo wzrostu obciążeń biurokratycznych wynikające z wejścia w życie ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji.

Z zadowoleniem przyjmujemy zaproponowane zmiany przepisów, mające na celu uregulowanie statusu doktorantów. Uważamy, że należy rozważyć odejście od obowiązku opisu programów kształcenia na tym poziomie, gdyż ten nie służy doskonaleniu jakości kształcenia, nakładając jedynie obowiązki biurokratyczne na nauczycieli akademickich. Podkreślamy jednocześnie konieczność dogłębnego przeanalizowania, w dialogu ze środowiskami akademickimi, miejsca i roli doktorantów w modelu kształcenia i rozwoju nauki w pracach nad przyszłą ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym.

Chcielibyśmy podkreślić, że w przypadku proponowanej nowelizacji pakietu ustaw, a w szczególności artykułów odnoszących się do zmian w funkcjonowaniu PKA, KRK oraz sytuacji prawnej doktorantów, dokonanie pełnej i wyczerpującej ich oceny jest niemożliwe bez zapoznania się z towarzyszącymi jej projektami aktów wykonawczych (rozporządzeń).

Uwagi szczegółowe:

Ad. Art 1 projektu

Ad. pkt 4 dot. Art. 9 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym:

Ad. pkt 5 dot. Art 11 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym

Z zadowoleniem przyjmujemy propozycję eliminacji obecnie obowiązujących nadmiernie szczegółowych regulacji dotyczących opisu kwalifikacji oraz KRK, a także wzorcowych efektów kształcenia.

Równocześnie zwracamy jednak uwagę na ryzyko utrzymania się, a nawet zwiększenia obciążeń biurokratycznych spoczywających na uczelniach, w związku ze zobowiązaniami, jakie nakłada na Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Art. 7 ust. 3 Ustawy o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji.

Ad. pkt 8 dot. Art. 34a ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym

Proponowaną zmianę, nakładającą na rektorów obowiązek corocznego składania w systemie POLon oświadczenia potwierdzającego, że dane gromadzone w celu uzyskania dotacji są zgodne ze stanem faktycznym, uznajemy za zbędną. W uzasadnieniu regulacji (pkt 8) projektodawca stwierdza, że zmiana ta ma „zwiększyć wiarygodność danych gromadzonych w Systemie POLon”, co sugeruje, że brak tej regulacji skutkował dotychczas świadomym przekazywaniem do systemu nieprawdziwych danych.

Ad. pkt 12, dot. Art. 48a Ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym

Zgadzamy się w pełni z uzasadnieniem proponowanych zmian, zwracamy jednak uwagę, że nie znajdują one potwierdzenia w zapisach projektu. W obecnym brzmieniu Art. 48a ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym katalog kryteriów, na podstawie których Polska Komisja Akredytacyjna dokonuje oceny jakości kształcenia na kierunku studiów, liczy trzy punkty, po wprowadzeniu proponowanych zmian katalog ten zostanie rozszerzony do sześciu kryteriów. Nie uważamy, by tego rodzaju uszczegóławianie na poziomie ustawy zasad wypełniania zadań przez Polską Komisję Akredytacyjną było krokiem we właściwym kierunku. Proponowany zapis stoi też w sprzeczności m.in. z rekomendacjami dotyczącymi reformy działania PKA oraz związanymi z tym propozycjami zmian w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym, zawartymi w Raporcie 4/2016 RGNiSW „Rekomendacje w sprawie odbiurokratyzowania procesu kształcenia i oceny jego jakości” (s. 15-16).

Ad. pkt 22 dot. Art. 118a Ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym

Zgadzamy się z zaproponowaną zmianą, zdejmującą z jednostki obowiązek przeprowadzania postępowania konkursowego w wypadku awansowania pracownika na wyższe stanowisko naukowe.

Zwracamy jednak uwagę , że w proponowanym brzmieniu wyjątek, przewidujący zatrudnienie na czas określony bez konkursu na tym samym stanowisku pracownika, który był zatrudniony nie krócej niż przez trzy lata (Art. 118a, pkt 4, ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym) jest niespójny z Art. 251 Kodeksu Pracy. Zgodnie z przepisami Kodeksu Pracy (Art. 251, par. 1 kp), w takiej sytuacji kolejna umowa o pracę będzie umową na czas nieokreślony.

Ad. pkt 25 dot. Art. 132 ust 2 i 3 Ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym

(Ad. Art. 5 Projektu dot. Art. 44 ust. 4 Ustawy o instytutach badawczych; Ad. Art. 6 Projektu

dot. Art. 96 ust. 1 Ustawy o PAN)

Popieramy propozycję zmniejszenia częstotliwości oceny okresowej niesamodzielnych pracowników naukowych, a co za tym idzie – ujednolicenie jej wobec pracowników na różnych szczeblach kariery naukowej.

Zwracamy jednak uwagę na konieczność równoczesnego wypracowania mechanizmu zachęt skierowanych do władz jednostek do wprowadzania działań projakościowych wobec pracowników, a także urealniania kryteriów oceny okresowej oraz skutków tej oceny. Zmniejszenie częstotliwości oceny okresowej nie może być potraktowane jako przyzwolenie na obniżenie jakości.

Ad. pkt 31 dodanie Art. 195a do ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym

Zmianę tę oceniamy pozytywnie, choć proponowane narzędzia nie rozwiązują problemów wskazanych w raporcie Najwyżej Izby Kontroli dotyczącym studiów doktoranckich, gdzie wykazano niski odsetek absolwentów stacjonarnych studiów doktoranckich, którzy obronili prace doktorskie. Proponowana zmiana, choć jest zgodna z intencjami Paktu dla Nauki ON, nie może zastąpić kompleksowej reformy studiów doktoranckich, polegającej na uelastycznieniu programów studiów, ale też wprowadzeniu różnych typów doktoratów, które mogłyby w sposób naturalny być początkiem wdrażania różnych ścieżek zatrudnienia na uczelni (akademicka, wdrożeniowa, dydaktyczna).

Stoimy na stanowisku, że stypendia dla 50% doktorantów studiów stacjonarnych to zbyt mały odsetek, a docelowo wszyscy studenci stacjonarnych studiów doktoranckich powinni otrzymywać stypendia. Prawo do ich pobierania powinno być weryfikowane postępami prac nad rozprawą doktorską. Jest to jeden z warunków zapewnienia jakości powstających doktoratów, a także czynnik, który może skutecznie wpłynąć na zmianę niekorzystnych proporcji między liczbą osób podejmujących studia doktoranckie i uzyskujących stopień doktora. Stoimy też na stanowisku, że jeśli celem zmiany ma być zwiększenie liczby bronionych doktoratów, to należy cel ten monitorować w formie odpowiedniego wskaźnika. Dyskutowana ustawa nie realizuje tego założenia.

Ocena Skutków Regulacji komentowanej ustawy powinna zawierać przegląd rozwiązań dotyczących doktoratów stacjonarnych w ramach Systemu Bolońskiego, na podstawie którego powinny być planowane dalej idące reformy kształcenia doktorantów. Jeżeli naszym celem ma być umiędzynarodowienie studiów doktoranckich i mobilność polskich doktorantów, to należy regulacje krajowe porównywać z kontekstem międzynarodowym.

Negatywnie oceniamy fakt, że ustawa wpływająca na stypendia i programy kształcenia doktorantów nie wyszczególnia doktorantów jako osobnego podmiotu, na który regulacja ma wpływ (pkt 4 OSR).

Zwracamy również uwagę, że zaproponowane przez Projektodawcę zmiany powinny wiązać się ze zmianami w systemie finansowania studiów doktoranckich. Obecnie powiązanie dotacji dydaktycznej i projakościowej z liczbą doktorantów (czynnik studencko-doktorancki) przy jednoczesnym braku związku tychże z liczbą wypromowanych doktorów ma negatywny wpływ na poziom kształcenia i jakość doktoratów. Należy również zwrócić uwagę, że wprowadzenie planowanych zmian, skutkujące (przejściowym) spadkiem liczby doktorantów, przy jednoczesnym nałożeniu na jednostki obowiązku wypłaty stypendiów 50% doktorantów, może spowodować problemy z finansowaniem bieżącej działalności przez część z tych jednostek.

Dodatkowym czynnikiem, który może mieć negatywny wpływ na jakość doktoratów, jest utrzymywanie ścisłego uzależnienia awansu zawodowego pracowników naukowych od faktu wypromowania doktora oraz udziału w przewodach doktorskich.

Ad. pkt 32 dot. Art. 197 ust. 3 ustawy Prawo

Zmianę tę oceniamy pozytywnie, choć w dobie niżu demograficznego ma ona znaczenie głównie symboliczne. Zgodnie z naszą wiedzą, na uczelniach przeważają raczej minimalne wymiary obowiązkowych praktyk, zatem ustawa de facto nie zmieni tej sytuacji.

Negatywnie oceniamy brak propozycji uelastyczniających programów studiów w przypadku doktoratów realizowanych we współpracy z przemysłem. Warto by co najmniej rozważyć, czy np. część godzin przygotowania dydaktycznego doktorantów kierunków technicznych nie mogłaby być zamieniona na staż w przemyśle. Należałoby rozważyć również, analogicznie, możliwość odbywania praktyk w szkołach czy ośrodkach metodycznych. Dostosowanie praktyk i dydaktyki doktoranckiej do różnych kontekstów zawodowych nie tylko realizuje postulaty Paktu dla Nauki, ale daje też szansę na włączenie młodszych kadr nauki w realizację planu reform przedstawionego przez wicepremiera Mateusza Morawieckiego, jak również umożliwia harmonijny rozwój polskiego systemu edukacji w całym jej spectrum. Komentowana ustawa zaniedbuje tę szansę.

Ad. Art. 4 projektu

Ad. pkt 1 dot. Art. 4c ust. 13 Ustawy o finansowaniu nauki

Zwracamy uwagę, że proponowana zmiana – wbrew założeniom przedstawionym w uzasadnieniu wprowadzania regulacji – rozszerza zakres obowiązków biurokratycznych (sprawozdawczości) spoczywających na jednostkach.

Contact Us

We're not around right now. But you can send us an email and we'll get back to you, asap.