Opinia Obywateli Nauki na temat projektu rozporządzenia w sprawie przyznawania kategorii naukowej jednostkom naukowym

Home / Aktualności / Opinia Obywateli Nauki na temat projektu rozporządzenia w sprawie przyznawania kategorii naukowej jednostkom naukowym

Opinia Obywateli Nauki na temat projektu rozporządzenia w sprawie przyznawania kategorii naukowej jednostkom naukowym

 

Opinia Ruchu Społecznego Obywateli Nauki

odnośnie projektu rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego

w sprawie przyznawania kategorii naukowej jednostkom naukowym z dnia 6 czerwca 2016

 

Kategoryzacja jednostek naukowych jest jednym z najważniejszych czynników kształtujących polskie instytucje badawcze. Z tego powodu Obywatele Nauki doceniają prace MNiSW nad ulepszeniem systemu kategoryzacji. Aprobujemy elementy diagnozy wskazane w projekcie rozporządzenia, nie zgadzamy się jednak z niektórymi proponowanymi rozwiązaniami. Propozycje zawarte w rozporządzeniu uważamy za niewystarczające i niedopasowane do deklarowanych celów. Stan ten uważamy za tym bardziej niepokojący, że jest to już kolejna zmiana zasad parametryzacji w ciągu zaledwie jednego roku (poprzednie rozporządzenie parametryzacyjne zostało ogłoszone 2 grudnia 2015 r.). Mnożenie aktów prawnych, które nie przynoszą polepszenia istniejącego stanu rzeczy, skutkuje jedynie wzrostem obciążeń biurokratycznych w jednostkach i dalszym spadkiem zaufania do prawodawcy w środowisku akademickim. Stoi także w sprzeczności z deklarowaną przez MNiSW wolą odbiurokratyzowania procedur służących zapewnianiu jakości nauki i szkolnictwa wyższego.

  1. Elementy decydujące o skuteczności rozporządzenia są powiązane z decyzjami MNiSW, które mają być podejmowane w późniejszym terminie. W rozporządzeniu brakuje danych o sposobie konstruowania oceny eksperckiej, metodach doboru ekspertów i innych elementach, które będą kluczowe dla jednostek A+ i C. Jednocześnie rozporządzenie wskazuje zbyt słabe narzędzia współpracy z jednostkami kategorii C, co sprawia, że programy naprawcze mogą być mało skuteczne.
  2. Sposób wyboru monografii wybitnych (Art. 14, par. 3) oraz wybitnych dzieł artystycznych (Art. 17) jest oparty na zbyt ogólnych przesłankach. Łatwo wyobrazić sobie gwałtowny wysyp nagród, które nie mają znaczenia środowiskowego, a które służyłyby wyłącznie wzmocnieniu pozycji w kategoryzacji. Obywatele Nauki sugerują sprawdzenie rozwiązań stosowanych do oceny monografii w innych systemach (np. w Holandii próbuje się interpolować ocenę monografii na podstawie danych bibliometrycznych, w UK przeważa ocena ekspercka). Uzasadnienie rozporządzenia nie mówi, na jakich podstawach przyjęto proponowane rozwiązania. Nie wiedząc, na jakiej podstawie ustalono maksymalny udział monografii w ocenie całości dorobku publikacyjnego, nie możemy ocenić racjonalności progów w różnych grupach nauk.
  3. Brak reakcji na duży odsetek naukowców bez publikacji. Jak wiadomo z badań prof. M. Kwieka, ok. 40% polskich naukowców zatrudnionych na pełnych etatach nie publikuje. Zmiana formuły 3N – 2N0 na 2N-N0 nie odpowiada na ten problem, bo prowadzi do zmniejszenia rozpiętości ocen i nie motywuje do naprawy sytuacji, w przypadku gdy kilkoro badaczy aktywnie publikujących buduje obraz ewaluacyjny całej jednostki.
  4. Fikcja mobilności międzynarodowej. W uzasadnieniu rozporządzenia wspomina się o znaczenie mobilności i współpracy międzynarodowej. W praktyce „nagrody” za mobilność są małe, zysk z kategoryzacji nie wystarczy np. na utrzymanie regularnych programów dla badaczy wizytujących. Rozporządzenie nie uwzględnia np. zaproszenia gości z zagranicy do współpracy badawczej i dydaktyki realizowanego na podstawie umowy cywilnoprawnej.
  5. Niejasne kryteria oceny innych osiągnięć i popularyzacji. Doceniając rozszerzenie kategoryzacji jednostek o kryteria związane ze społeczną misją szkoły wyższej, uważamy, że proponowane w projekcie formy są niejasne i zbyt ogólne. Być może ze względu na różnorodność narzędzi budujących współpracę z otoczeniem społeczno-gospodarczym wskazane byłyby kryteria eksperckie, ustalane na poziomie Grup Wzajemnej Oceny. W takim wypadku konieczne są informacje na temat procedur wyboru ekspertów, kryteriów oceny osiągnięć itp.
  6. Podkreślamy, że w projekcie rozporządzenia zostały całkowicie pominięte kryteria oceny jednostek związane z otwieraniem zasobów nauki. Odbiega to od zaleceń sformułowanych przez MNiSW w ,,Kierunkach rozwoju otwartego dostępu do treści naukowych w Polsce” z 2015 r., od zaleceń KE, w tym zapisanych w programie Horyzont 2020. Parametry te powinny zostać włączone do par. 10, pkt 4 (pozostałe efekty działalności naukowej i artystycznej) i par. 20. Proponujemy, by w par. 20 pkt 2 znalazł się zapis promujący wydawanie czasopism w modelu otwartego dostępu. Zalecamy także dodanie w par. 20 odrębnego parametru oceny dotyczącego posiadania otwartych zasobów edukacyjnych lub naukowych (repozytoria, czasopisma otwarte, otwarte dane badawcze i inne).
  7. Terminy stosowania prawa. Opiniowane rozporządzenie konsultowane jest w 2016 roku, podczas gdy zapisane w nim kryteria będą stosowane do oceny dorobku z wcześniejszych lat. Naukowcy i jednostki naukowe dopiero teraz dowiadują się, na jakiej podstawie będzie oceniany ich dorobek. Jako Obywatele Nauki taką sytuację uważamy za niedopuszczalną, godzącą w autorytet prawa i szkodliwą dla zaufania społecznego. Nie rekomendujemy przedłużenia stosowalności poprzedniej wersji kategoryzacji, zwracamy jedynie uwagę, by kolejne wersje kategoryzacji wypracowywać z większym wyprzedzeniem. Kryteria kategoryzacji powinny być podawane na początku okresu oceny, a nie modyfikowane post factum.

 

Rekomendacje ogólne

  • Rekomendujemy pozostawienie formuły 3N-2No, przy wprowadzeniu limitu maksymalnej liczby publikacji jednego autora, które można zgłosić do dorobku jednostki w kategoryzacji.
  • Rekomendujemy jak najszybszą publikację kryteriów i organizacji oceny eksperckiej, w szczególności zapewnienie infrastruktury technicznej umożliwiającej publikację wszystkich dokumentów ewaluacyjnych jednostek. Tylko przejrzystość kryteriów i wyników oceny pozwoli na efektywne funkcjonowanie kategoryzacji.
  • Rekomendujemy dodanie skuteczności programów naprawczych jako miernika kategoryzacji. Jeśli informacja zwrotna z kategoryzacji oraz programy naprawcze tworzone w reakcji na ocenę będą chronicznie nieskuteczne, może to oznaczać, że kategoryzacja nie spełnia zadań naprawczych w stosunku do jednostek kategorii C.
  • Rekomendujemy uwzględnienie w kategoryzacji nie tylko pozyskanych środków, ale też efektów naukowych ich wykorzystania. Od jednostki efektywniejszej w zdobywaniu finansowania powinniśmy oczekiwać odpowiednio lepszych efektów pracy naukowej.
  • Rekomendujemy stworzenie pomocy (infografik, zestawień porównawczych) udostępnianych na stronach MNiSW, które wyjaśniałyby sposoby konstrukcji wskaźników i przebieg oceny. W obecnej formie dokument jest nieprzejrzysty i rodzi niebezpieczeństwa mylnej jego interpretacji.

 

 

Contact Us

We're not around right now. But you can send us an email and we'll get back to you, asap.