Opinia ON ws. kryteriów oceny programowej PKA

Home / Aktualności / Opinia ON ws. kryteriów oceny programowej PKA

Opinia ON ws. kryteriów oceny programowej PKA

Opinia w sprawie „Projektu szczegółowych warunków oceny programowej” przedstawionego przez Polską Komisję Akredytacyjną (oraz dokumentów powiązanych z oceną programową, przede wszystkim – wzoru raportu samooceny)

26 października Polska Komisja Akredytacyjna ogłosiła i poddała pod ocenę projekt kryteriów oceny programowej oraz projekt raportów samooceny kierunków studiów. Niniejsza opinia została przygotowana w odpowiedzi na apel PKA o przesyłanie uwag i komentarzy do tych projektów.

Obywatele Nauki od początku swego działania za jeden z podstawowych celów uznawali podniesienie jakości nauczania oferowanego przez polskie uczelnie. Dlatego z wielką uwagą śledziliśmy do tej pory wszelkie kroki podjęte przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz inne podmioty zaangażowane w tego rodzaju działania. Zdając sobie sprawę ze znaczenia akredytacji w prawidłowo funkcjonującym systemie szkolnictwa wyższego, w przygotowanym „Pakcie dla nauki” jeden rozdział poświęciliśmy w całości problemom związanym z akredytacją. W „Pakcie” podkreślaliśmy konieczność skupienia się w procesie akredytacji na „jakości i standardach kształcenia”, wskazując przy tym, że „Wszelka kontrola postrzegana jest jako wyraz pewnego braku zaufania do osób reprezentujących podmiot kontrolowany. Rozwiązaniem tego problemu mogłaby być procedura akredytacyjna uwzględniająca zarówno kulturę akademicką, jak i kulturę menedżerską na uczelni”.

Obywatele Nauki poparli działania zmierzające do odbiurokratyzowania procesu akredytacji, o czym na początku nowej kadencji Polskiej Komisji Akredytacyjnej wprost mówił także jej obecny Przewodniczący – Profesor Krzysztof Diks. Dlatego z wielkimi nadziejami przystąpiliśmy do lektury propozycji szczegółowych warunków oceny programowej, zaproponowanych przez PKA. Nasze najważniejsze uwagi dotyczą następujących spraw:

  1. Za bardzo dobre rozwiązanie uznajemy „Projekt kryteriów oceny programowej PKA oraz projekt warunków przyznania oceny programowej”, w którym lista została ograniczona do zaledwie ośmiu podstawowych kryteriów. Zasługujące na uznanie jest zmniejszenie liczby kryteriów w porównaniu do zapisu ustawowego, gdzie wymieniono dziesięć takich kryteriów. Niestety, ten początkowy optymizm, płynący z powszechnie oczekiwanego odbiurokratyzowania procedur uczelnianych, zderzył się z twardą rzeczywistością „Projektów raportów samooceny dla kierunków studiów o profilach ogólnoakademickim lub praktycznym”. W części drugiej raportu, będącej opisowym przedstawieniem „Samooceny jednostki w zakresie spełniania kryteriów oceny jakości kształcenia na kierunku studiów o profilu ogólnoakademickim” od uczelni wymaga się odniesienia się do około sześćdziesięciu podpunktów. Uznając nawet za słuszne intencje PKA, „by dobrze napisany raport samooceny stanowił rzeczywisty obraz prowadzonego kształcenia i służył nie tylko Polskiej Komisji Akredytacyjnej, ale także mógł być prezentowany przez uczelnię szerszej grupie odbiorców, w tym przede wszystkim dla potencjalnych studentów i ich rodziców”, trudno jest się jednak pogodzić z narzucaniem tak drobiazgowej struktury raportu samooceny. Zredagowanie dokumentu pod kątem sześćdziesięciu szczegółowych pytań z pewnością nie odpowiada oczekiwaniom studentów czy ich rodziców, a służy jedynie ułatwieniu pracy PKA.

Co więcej – odwołując się tylko do przykładu kryterium 1.3 (Efekty kształcenia) – w raporcie użyto następującego sformułowania: Należy przedstawić, dla każdego z ocenianych poziomów kształcenia, zwięzłą, popartą przykładami, charakterystykę: 1. kluczowych kierunkowych efektów kształcenia w zakresie wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych, ukazując ich związek z koncepcją, poziomem oraz profilem kształcenia, a także dziedzinami nauki lub sztuki oraz dyscyplinami naukowymi lub artystycznymi, do których odnoszą się efekty kształcenia… Naszym zdaniem, rzeczowa, poparta przykładami odpowiedź uczelni choćby tylko na to pytanie PKA musi być mocno rozbudowana. Uwzględniając ogólną liczbę podpunktów raportu samooceny, należy przypuścić, że będzie on dłuższy niż w obecnej wersji. Tak rozbudowana „Samoocena jednostki w zakresie spełniania kryteriów oceny jakości kształcenia na kierunku studiów o profilu ogólnoakademickim” nie sprawi, że uczelnie i ich pracownicy dostrzegą rzeczywiste odbiurokratyzowanie procedury akredytacyjnej, a jakość kształcenia się poprawi.

  1. Za niepokojące uznajemy wymaganie wypełnienia w raporcie samooceny tabeli numer 11 (dotyczącej poprzednich ocen PKA). Wymagane są tam informacje dostępne Polskiej Komisji Akredytacyjnej. A opis ewentualnych działań podjętych w odpowiedzi na wcześniejsze oceny PKA można bez trudu zawrzeć w „Samoocenie jednostki…
  2. Uważamy, że w Projekcie warunków przyznawania ocen programowych nadmierną wagę przywiązuje się do kryterium pierwszego – Koncepcja kształcenia i jej zgodność z misją oraz strategią uczelni. Choćby pobieżny przegląd opublikowanych misji oraz strategii uczelnianych wskazuje, że to kryterium będzie miało wybitnie nieostry charakter. A drobna korekta strategii uczelni (czy danej jednostki) będzie tworzyła warunki do pełnej zgodności koncepcji kształcenia oraz misji i strategii. Z kolei należy uznać, że kryterium dotyczące infrastruktury jest potraktowane nadmiernie pobłażliwie. Rodzi się pytanie – czy można odpowiednio kształcić studentów, jeśli uczelnia nie posiada niezbędnych laboratoriów, odpowiednio wyposażonych bibliotek czy pomieszczeń dydaktycznych. Jak można uznać, że program kształcenia może uzyskać ocenę pozytywną, jeśli infrastruktura była ledwie zadowalająca? A przy tym odpowiednio pojemnie skonstruowana misja i strategia uzasadniałaby ocenianą koncepcję kształcenia.
  3. W przedstawionym raporcie samooceny pojawia się prośba o informacje, które zgodnie z zapowiedzią Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, miały być pozyskiwane z systemu POL-on (dotyczące na przykład kadry akademickiej i posiadanych przez nią kwalifikacji czy liczby studentów na ocenianym kierunku kształcenia). Rodzi się tutaj pytanie – czy jest to tylko przeoczenie, czy też PKA i MNiSW wycofały się z wcześniejszych szumnych deklaracji.

Zwracamy także uwagę, że w dokumentach przekazanych do publicznych konsultacji brakuje wzoru raportu powizytacyjnego. Naszym zdaniem, to raport powizytacyjny decyduje o rzeczywistej skuteczności działania Polskiej Komisji Akredytacyjnej i jej wpływie na podnoszenie jakości kształcenia w Polsce. Bez tego dokumentu wszelka dyskusja dotyczy w istocie wewnętrznych procedur PKA, które z pewnością są ogromnie ważne, ale nie służą bezpośrednią pomocą polskim uczelniom. Znając ustawowe terminy (do 31 grudnia bieżącego roku PKA musi zatwierdzić nowy statut, zgodny ze znowelizowaną ustawą ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym), trudno nam zrozumieć, dlaczego ten absolutnie fundamentalny dokument nie jest jeszcze dostępny choćby we wstępnej wersji.

Tym, co jednak wzbudza nasz największy niepokój, jest skupienie się w kryteriach szczegółowych oraz we wzorze raportu samooceny na kwestiach, które można określić jako proceduralne. Przekazane do konsultacji dokumenty opisują przede wszystkim pożądany sposób przygotowania przez uczelnię dokumentów niezbędnych w procesie akredytacji. Nie ma natomiast ani słowa o tym, jak ma być realnie przeprowadzana ocena programowa. Obecna praktyka działania Zespołów Oceniających Polskiej Komisji Akredytacyjnej wskazuje, że wizytacja przy ocenie programowej trwa zaledwie półtora dnia. Co więcej, z informacji dostępnych na stronach PKA wyraźnie wynika, że wizytacje prowadzone są także wtedy, kiedy nie ma już zajęć dydaktycznych (n.p.: 13-14 czerwca na kierunku „turystyka i rekreacja” prowadzonym w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej im. S. Pigonia w Krośnie oraz na kierunku „sztuki wizualne” prowadzonym na Wydziale Sztuki Uniwersytetu Rzeszowskiego; 24-25 czerwca na kierunku „psychologia” prowadzonym na Wydziale Zarządzania Górnośląskiej Wyższej Szkoły Handlowej w Katowicach; 25-26 czerwca na kierunku „rolnictwo” prowadzonym na Wydziale Rolniczo-Ekonomicznym Wyższej Szkoły Agrobiznesu w Łomży). Rodzi się więc pytanie, jak można ocenić jakość prowadzonych zajęć dydaktycznych, jeśli wtedy już się one nie odbywają? Dlatego Obywatele Nauki oczekują, że wśród dokumentów przygotowywanych przez PKA znajdzie się również zrozumiały i dobrze zaplanowany schemat odbywania wizytacji, które pozwolą uniknąć zdawkowych spotkań i pozornych hospitacji.

 

 

Contact Us

We're not around right now. But you can send us an email and we'll get back to you, asap.