Propozycja rozwoju infrastruktury bibliotecznej

Home / Analizy / Finansowanie nauki w Polsce / Propozycja rozwoju infrastruktury bibliotecznej

Propozycja rozwoju infrastruktury bibliotecznej

W ostatnich latach baza infrastruktury badawczej w polskich instytucjach naukowych uległa bezprecedensowej poprawie. Radość z tej znaczącej zmiany warunków pracy nie stała się jednak udziałem humanistów. A przecież humaniści również mają swoje laboratoria. Bez wątpienia są nimi biblioteki. Strumień pieniędzy na poprawę bazy naukowej konsekwentnie omija księgozbiory, które są i na długo jeszcze pozostaną głównym warsztatem pracy humanistów. Inwestowanie w zasoby cyfrowe jest bardzo cenne i potrzebne. Nie są one jednak w stanie zastąpić tradycyjnej biblioteki z książkami stojącymi na półkach, również z uwagi na metodykę pracy, nie mówiąc o potrzebach kształcenia akademickiego.

Diagnoza:

Centralne biblioteki naukowe uczelni, biblioteki wydziałowe oraz biblioteki instytutów naukowych PAN finansowane są z dotacji podstawowych. Na ogół jest to fundusz wykrawany z dotacji na badania statutowe oraz z funduszy własnych uczelni, przeznaczonych również na opłacanie m.in. etatów pracowników niealgorytmicznych, bez których funkcjonowanie bibliotek byłoby niemożliwe. Biblioteki wydziałowe i instytutowe zasilane są również z zakupów finansowanych z funduszy grantowych. Analogicznie funkcjonują biblioteki, które służą głównie potrzebom dydaktycznym, jak i te które stanowią naukowy warsztat badaczy.

Biblioteki, nawet te, które funkcjonują w ramach organizacyjnych jednej uczelni, nie koordynują bieżących zakupów. Nie posiadają ujednoliconych systemów katalogowych. Kulawy jest system wymian międzybibliotecznych. Brak jednolitego systemu zawierającego informacje o zasobach cyfrowych będących w posiadaniu bibliotek.

Propozycja rozwiązania:

Potrzeba zmiany dotyczy w znacznie większym stopniu bibliotek naukowych, niż dydaktycznych. Nie należy przy tym włączać w poniższy projekt Biblioteki Narodowej, która ma do wypełnienia inne ważne zadania kulturowe.

Proponowałbym zatem:

  • powołanie instytucji odpowiedzialnej za budowę i zarządzanie humanistyczną siecią bibliotek naukowych;
  • instytucja ta byłaby finansowana z budżetu centralnego MNiSW, i pełniła funkcje służebne wobec istniejących instytucji naukowych i akademickich;
  • zadania tej instytucji polegałyby na stworzeniu i utrzymywaniu ujednoliconego systemu katalogów zasobów bibliotecznych w Polsce (na wzór bazy WorldCat.org) oraz zasobów cyfrowych dostępnych w polskich bibliotekach;
  • instytucja ta powinna koordynować i finansować zakupy specjalistycznej literatury naukowej trafiającej do współpracujących bibliotek naukowych;
  • instytucja ta powinna stworzyć system, finansować i koordynować funkcjonowanie mechanizmu tworzenia kopii cyfrowych, dystrybuowanych następnie pomiędzy bibliotekami oraz wymiany międzybibliotecznej;
  • ważnym narzędziem takiej instytucji powinien być system grantowy polegający na finansowaniu zakupów zagranicznych publikacji naukowych, z przeznaczeniem do udostępniania we współpracujących bibliotekach naukowych.

(Powyższy tekst ma stanowić pretekst do rozpoczęcia debaty nad funkcjonowaniem i finansowaniem bibliotek w polskim systemie naukowym.)

Łukasz Niesiołowski-Spano (Instytut Historyczny UW)

Contact Us

We're not around right now. But you can send us an email and we'll get back to you, asap.