Opinia o projekcie rozporządzenia MNiSW w sprawie pomocy de minimis w ramach programu „Wsparcie dla czasopism naukowych”

Home / Analizy / Opinia o projekcie rozporządzenia MNiSW w sprawie pomocy de minimis w ramach programu „Wsparcie dla czasopism naukowych”

Opinia o projekcie rozporządzenia MNiSW w sprawie pomocy de minimis w ramach programu „Wsparcie dla czasopism naukowych”

Warszawa, 21 lipca 2018 r.

Opinia o projekcie rozporządzenia MNiSW w sprawie pomocy de minimis w ramach programu „Wsparcie dla czasopism naukowych” (z dn. 6 lipca 2018 r.)

Obywatele Nauki w szczególności doceniają zapisy pozwalające na realne wsparcie idei otwartości nauki (par. 4 ust. 2), promowanie międzynarodowych standardów identyfikacji ORCID i DOI (par. 4, ust. 3) oraz podnoszenie standardów etycznych w praktyce publikacyjnej (par 4 ust. 1d), wyrażone w przepisach dotyczących warunków udziału w Programie. Uważamy również, że zdecydowanie słuszne jest wprowadzenie kryteriów ograniczających dostęp do Programu czasopism publikujących głównie teksty naukowej autorów z jednej instytucji (par. 4 ust. 1c).
Uważamy, że program wsparcia umiędzynarodowienia i podnoszenia jakości czasopism naukowych jest potrzebny, nasze obawy budzi jednak to, że został on zaplanowany jedynie na dwa lata. Program taki powinien mieć charakter wieloletni.

Ponadto Obywatele Nauki zgłaszają następujące uwagi do Projektu.

Ad. par. 2, ust. 1.
Jako cel programu wskazano „podniesienie poziomu praktyk wydawniczych i edytorskich umożliwiających wejście polskich czasopism naukowych (…) w międzynarodowy obieg naukowy”. Projektodawca zdaje się utożsamiać osiągnięcie tego celu z wejściem czasopisma do „międzynarodowej bazy czasopism naukowych o największym zasięgu”. Jednak w rozporządzeniu brak jasnego zdefiniowania pojęcia „międzynarodowa baza czasopism naukowych o największym zasięgu”.
Zwracamy również uwagę, że tak sformułowany cel programu
a) utożsamia wejście do bazy czasopism z osiągnięciem sukcesu, podczas gdy czasopisma potrzebują wieloletniego programu finansowania pozwalającego utrzymać wysoki poziom edytorski i naukowy; dwuletni program może umożliwić wprowadzenie czasopism naukowych wydawanych na terenie Rzeczypospolitej Polskiej do jednej z międzynarodowych baz czasopism naukowych, ale nie gwarantuje utrzymania tej pozycji;
b) nie uwzględnia różnic w praktykach wydawniczych i edytorskich w poszczególnych dyscyplinach naukowych (dotyczy to w szczególności wielu dyscyplin nauk humanistycznych zajmujących się badaniem kultury, języka i historii Polski, gdzie językiem analizy i komunikacji naukowej pozostaje język polski; czasopismom z tych dyscyplin trudno będzie zatem spełnić jedno z podstawowych kryteriów wejścia do międzynarodowych baz (np. bazy Scopus), jakim jest cytowalność w czasopismach, które już na niej się znajdują).

Ad. par. 2, ust. 3
Zwracamy uwagę, że podmiotem ubiegającym się o dofinansowanie może być jedynie „przedsiębiorca”. Obawiamy się, że przepis ten, otwierający możliwość ubiegania się o dofinansowanie wydawcom, utrudni udział w Programie uczelniom publicznym oraz instytutom naukowych (badawczym oraz PAN). Choć udział tych ostatnich przewiduje zapis dot. Rozporządzenia Komisji (UE) NR 651/2014, z dnia 17 czerwca 2014 r., uznający niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (par. 2, ust 3), postulujemy wskazanie w rozporządzeniu, że uprawnionymi podmiotami do udziału w Programie są również uczelnie publiczne, instytuty badawcze oraz Instytuty PAN.

Ad. par. 4 ust 1b
Warunkiem przystąpienia do Programu jest to, by czasopismo nie było „ujęte w żadnej z międzynarodowych baz czasopism naukowych o największym zasięgu”. Przepis ten jest nieprecyzyjny – brak tu definicji „międzynarodowej bazy czasopism naukowych o największym zasięgu” i może być interpretowany arbitralnie przez organ decydujący o przyznaniu środków w ramach Programu. Zapis ten uderzyć może zatem w te czasopisma, które w minionych latach podjęły działania na rzecz zwiększenia swej widoczności w obiegu międzynarodowym, ponosząc często znaczące koszty. Na przykład znaczna liczba polskich czasopism jest indeksowana i dostępna za pośrednictwem „Central and Eastern European Online Library” (CEEOL) lub „ICI Journal Master List” (prowadzone przez Index Copernicus), nie wiadomo jednak, czy bazy te mieszczą się w definicji „międzynarodowej bazy czasopism naukowych o największym zasięgu”. Tak sformułowany przepis oznacza, że do programu przystąpić będą mogły jedynie czasopisma, które żadnego wysiłku w celu zwiększenia widoczności międzynarodowej dotąd nie podjęły. Zapewne rozwiązaniem tego problemu byłoby wskazanie konkretnych baz danych, w których znalezienie się jest pożądanym celem dla polskich czasopism naukowych (jak np. Scopus) i wyłączenie z Programu tylko tych tytułów, które już cel ten osiągnęły.

Ad. par 4, ust. 1c.
Projekt wyklucza z udziału w Programie te czasopisma, które nie są wydawane na bieżąco. W uzasadnieniu mowa o tym, że opóźnienie w wydawaniu pisma świadczy o „niskim profesjonalizmie lub trudności z pozyskaniem wystarczającej liczby artykułów naukowych potrzebnych do zamknięcia numeru”. Biorąc pod uwagę nasze doświadczenia, inaczej oceniamy problem opóźnień w publikacji numerów. Często to czasopisma o najniższych wymaganiach i niepodejmujące żadnych prób podnoszenia poziomu publikowanych tekstów nie mają opóźnień w publikacji kolejnych numerów. Opóźnienia wynikają najczęściej z niewystarczającej liczby DOBRYCH tekstów naukowych, a takie kryterium biorą pod uwagę jedynie redakcje dbające o poziom czasopisma. Ponadto czasopisma mogą mieć problemy z publikacją kolejnych numerów z powodu braku środków finansowych, w tym pozyskiwanych w trybie konkursowym z budżetu (przekazywanych niekiedy z opóźnieniem lub nie przekazywanych wcale, mimo pozytywnej oceny czasopisma, vide sytuacja sprzed kilku lat z edycjami konkursu na Działalność Upowszechniającą Naukę). Ponieważ procedura oceny wniosków będzie uwzględniała ocenę ekspercką, w tym jakości naukowej publikacji, postulujemy usunięcie ograniczenia dotyczącego regularności ukazywania się numerów w minionych dwóch latach, a zatem pierwszego punktu z par. 4, ust. 1c.
Proponujemy jednocześnie, by w przepisie par. 4, ust. 1c w punkcie drugim wydłużyć czas z dwóch do czterech lat.

Ad. par. 4 ust 1d.
Niezrozumiałe jest sformułowanie „posiada przyjęte zasady etyki publikacyjnej”. Konieczna jest tu poprawka redakcyjno-językowa. Niemniej jednak uważamy, że samo przyjęcie wytycznych nie jest tożsame z ich stosowaniem, sugerujemy zatem zmianę brzmienia tego ustępu na „przyjęło i stosuje zasady etyki publikacyjnej zgodne…”.

Ad. par 4 ust 2
Z zadowoleniem przyjmujemy wymóg publikacji czasopism wspieranych z Programu w otwartym dostępie. Zwracamy jednak uwagę, że w obecnym brzmieniu przepis ten nie rozstrzyga jednoznacznie, że wydawca ma publikować w otwartym dostępie bieżące numery czasopisma ani nie określa maksymalnego trwania embarga (o ile byłoby ono dopuszczalne). Tym samym interpretacja tego przepisu pozostawiona zostaje wydawcy, co może prowadzić do niekorzystnych praktyk wydłużania okresu embarga, a zatem opóźniania otwartej publikacji tekstów naukowych. Jest to tym istotniejsze, że polskie wydawnictwa (z nielicznymi wyjątkami) nie stosują jako standardu umów niewyłącznych, a zatem uniemożliwiają autorom samodzielne uwalnianie tekstów naukowych.

Ad. par 4 ust. 5
Zwracamy uwagę, że zapis ten może oznaczać wykluczenie z Programu wielu dobrych i aktywnych wydawców czasopism naukowych, którzy pozyskiwali dotychczas środki na wymienione w Rozporządzeniu (par. 5) cele z budżetu, np. w ramach DUN.

Ad. par 5
Wymienione koszty kwalifikowane nie gwarantują finansowania działań o charakterze projakościowym, które mogą zwiększyć szanse czasopisma na wejście w obieg międzynarodowy, w szczególności:
- par. § 5 ust. 6 niejasne jest znaczenie sformułowania „weryfikacja i korekta artykułów naukowych w czasopismach”; dla procesu aplikowania do baz międzynarodowych i zwiększania widoczności w sieci najważniejsze jest zamieszczanie tekstów, abstraktów i tytułów w języku angielskim. Abstrakty i tytuły po angielsku są niekiedy warunkiem sine qua non, tzn. niektóre z baz (np. Scopus) dopuszczają czasopisma zamieszczające teksty w językach innych niż angielski pod warunkiem publikowania angielskiego abstraktu i tytułu. W projekcie Rozporządzenia brak jednak informacji, czy koszt tłumaczeń lub korekt językowych mieści się w kosztach kwalifikowanych. Należałoby sprecyzować, że chodzi o „tłumaczenie i/lub korektę językową abstraktów i/lub artykułów naukowych w języku innym niż polski/w języku angielskim”. Niejasne jest również sformułowanie „weryfikacja artykułów naukowych”. Czy terminu „weryfikacja” użyto w znaczeniu sprawdzenia oryginalności tekstu naukowego, czyli np. w kosztach kwalifikowanych mieści się zakup programów antyplagiatowych?
- par. 5 ust. 9: proces recenzyjny (Peer Review). Projekt mówi jedynie o „podniesieniu poziomu merytorycznego recenzji”; proponujemy wprowadzenie jasnych kryteriów dotyczących rodzaju procesu recenzyjnego (ślepe recenzje zewnętrzne);
– zwracamy uwagę, że Rozporządzenie nie podejmuje kwestii umiędzynarodowienia lub różnorodności geograficznej redakcji i rad czasopism (Diversity in geographical distribution of editors); proponujemy wprowadzenie jako kryterium jakościowego wymogu międzynarodowego składu redakcji oraz wprowadzenie do kosztów kwalifikowanych finansowania posiedzeń członków redakcji lub rady. Proponujemy również dodanie kryterium istnienia zróżnicowanej pod względem geograficznym rady naukowej czasopisma.

Contact Us

We're not around right now. But you can send us an email and we'll get back to you, asap.